1.12. Słownik Pythona

blok kodu: ciąg kolejnych instrukcji wyodrębniany za pomocą wcięć, czyli należących do tego samego poziomu wcięcia; dobrym przykładem są bloki kodu w instrukcjach warunkowych lub iteracyjnych
filtrowanie danych: selekcja danych na podstawie jakichś kryteriów
formatowanie kodu: Python wymaga formatowania kodu za pomocą wcięć, podstawowym wymogiem jest stosowanie takich samych wcięć w obrębie pliku, np. 4 spacji i ich wielokrotności. Wcięcia odpowiadają nawiasom w innych językach, służą grupowaniu instrukcji i wydzielaniu bloków kodu. Błędy wcięć zgłaszane są jako wyjątki IndentationError.
funkcja: blok często wykonywanego kodu definiowany słowem kluczowym def, opatrzony unikalną w danym zasięgu nazwą; może przyjmować dane i zwracać wartości za pomocą słowa kluczowego return.
generatory wyrażeń: (ang. generator expressions) – zwięzły w notacji sposób tworzenia iteratorów według składni: ( wyrażenie for wyraz in sekwencja if warunek )
importowanie: powszechną praktyką jest umieszczanie często wykorzystywanego lub rozwijanego niezależnie kodu, tj. stałych, funkcji, klas itp. w osobnych modułach; aby z kodu skorzystać, importujemy go, tzn. włączamy do bieżącego skryptu; można importować całe moduły, np. import math lub wybrane części (stałe, funkcje, klasy), np. from math import sqrt, pi.
instrukcja warunkowa: podstawowa konstrukcja w programowaniu, wykorzystuje wyrażenie logiczne przyjmujące wartość True (prawda) lub False (fałsz) do wyboru odpowiedniego działania. Umożliwia rozgałęzianie kodu. W najprostszej postaci sprawdza, czy warunek jest prawdziwy i wykonuje działanie:

if wiek < 18:
    print("Treść zabroniona")

Klauzula else („w przeciwnym razie”) pozwala określić działanie, gdy warunek jest fałszywy:

if wiek < 18:
    print("Treść zabroniona")
else:
    print("Zapraszamy")

interpreter

program, który analizuje kod źródłowy, a następnie go wykonuje. Interpretery są podstawowym składnikiem języków wykorzystywanych do pisania skryptów wykonywanych po stronie klienta WWW (JavaScript) lub serwera (np. Python, PHP).

Interpreter Pythona jest interaktywny, tzn. można w nim wydawać polecenia i obserwować ich działanie, co pozwala wygodnie uczyć się i testować oprogramowanie. Uruchamiany jest w terminalu, zazwyczaj za pomocą polecenia python.

iteratory

(ang. iterators) – obiekt reprezentujący sekwencję danych, zwracający z niej po jednym elemencie na raz przy użyciu metody next(); jeżeli nie ma następnego elementu, zwracany jest wyjątek StopIteration. Funkcja iter() potrafi zwrócić iterator z podanego obiektu.

język interpretowany

język, który jest tłumaczony i wykonywany „w locie”, np. Python lub PHP. Tłumaczeniem i wykonywaniem programu zajmuje się specjalny program nazwany interpreterem języka.

krotka

(ang. tuple) podobnie jak lista, zawiera indeksowaną sekwencję takich samych lub różnych elementów, ale nie można ich zmieniać. Często służy do przechowywania lub przekazywania argumentów, stałych wartości itp. Np. imiona = ('Ala', 'Ola', 'Ela'). 1-elementową tuplę należy zapisywać z dodatkowym przecinkiem: tupla1 = (1,). Tuplę można rozpakować, tj. przypisać wartości kolejnych elementów do zmiennych, np. a, b = 0, 1`.

lista

jedna z podstawowych struktur danych, indeksowana sekwencja takich samych lub różnych elementów, które można zmieniać. Przypomina tabele z innych języków programowania. Np. imiona = ['Ala', 'Ola', 'Ela']. Deklaracja pustej listy: lista = [].

mapowanie funkcji

w kontekście funkcji map() oznacza zastosowanie danej funkcji do wszystkich podanych w drugim argumencie wartości

metoda

funkcje definiowane w klasach i wywoływane na rzecz obiektów będących instancjami tych klas, np. "abc".upper() – ciągi znaków w Pythonie są instancjami klasy str, która definiuje wiele funkcji, czyli operacji, które można wykonywać na obiektach tekstowycgh; wywołania metod można łączyć, np. " ABC ".strip().lower()

moduł

plik zawierający wiele zazwyczaj często używanych w wielu programach funkcji lub klas; zanim skorzystamy z zawartych w nim fragmentów kodu, trzeba je lub cały moduł zaimportować za pomocą słowa kluczowego import.

notacja wycinkowa

(ang. slice notation) pojedyncze elementy wszystkich sekwencji takich jak napisy, listy, tuple są indeksowane zaczynając od 0, odczytujemy je za pomocą indeksu, np.: napis[0]; możliwe jest również odczytanie kilku elementów sekwencji naraz, w najprostszej postaci trzeba określić indeks pierwszego i ostatniego (niewliczanego) elementu, np. napis[1:5].

operatory

Arytmetyczne: +, -, *, /, //, %, ** (potęgowanie); znak + znak (konkatenacja napisów); znak * 10 (powielenie znaków); Przypisania: =, +=, -=, *=, /=, %=, **=, //=; Logiczne: and, or, not; Fałszem logicznym są: liczby zero (0, 0.0), False, None (null), puste kolekcje ([], (), {}, set()), puste napisy. Wszystko inne jest prawdą logiczną. Zawierania: in, not in; Porównania: ==, >, <, <>, <=, >= != (jest różne).

Operator * rozpakowuję listę parametrów przekazaną funkcji. Operator ** rozpakuje słownik.

pętla

podstawowa konstrukcja w programowaniu, umożliwia powtarzanie fragmentów kodu zadaną ilość razy (pętla for) lub dopóki podane wyrażenie logiczne jest prawdziwe (pętla while). Należy zadbać, aby pętla była skończona za pomocą odpowiedniego warunku lub instrukcji przerywającej powtarzanie. Np.:

for i in range(11):
    print(i)

i = 0
while i < 10:
    print(i)
    i = i + 1

serializacja

proces przekształcania obiektów w strumień znaków lub bajtów, który można zapisać w pliku (bazie) lub przekazać do innego programu.

f-strings

(ang. formatted string literals) sformatowane literały (stałe wartości w kodzie) ciągów znaków, rozpoczynają się małą lub wielką literą f i pozwalają umieszczać w napisach wartości wyrażeń, np. zmiennych; wartości mogą być dodatkowo formatowane za pomocą specyfikatorów, np.: f'Przybliżona wartość pi: {math.pi:.3f}.'.

Zob.: Formatted String Literals, f-strings, Format Specification Mini-Language

słownik

typ mapowania, zestaw par elementów w postaci „klucz: wartość”. Kluczami mogą być liczby, ciągi znaków czy tuple. Wartości mogą być tego samego lub różnych typów. Np. osoby = {'Ala': 'Lipiec' , 'Ola': 'Maj', 'Ela': 'Styczeń'}. Dane ze słownika łatwo wydobyć: slownik['klucz'], lub zmienić: slownik['klucz'] = wartosc. Deklaracja pustego słownika: slownik = dict().

typ danych

W Pythonie wszystkie dane, tj. przypisane do nazw wartości, są obiektami określonego typu. Typ definiuje m.in. operacje, które można wykonać na danych wartościach. W pewnym uproszczeniu podstawowe typy danych to: string – napis (łańcuch znaków), podtyp sekwencji; integer – dodatnie i ujemne liczby całkowite; float – liczby zmiennoprzecinkowe (separatorem jest kropka); boolean – wartości logiczne True (prawda, 1) lub False (fałsz, 0), podtyp typu całkowitego.

wejście

Domyślnym wejściem dla programów uruchamianych w terminalu jest klawiatura. Wszystkie dane wprowadzane z klawiatury traktowane są jako znaki.

wyjście

Domyślnym wyjściem dla programów uruchamianych w terminalu jest ekran, na którym wypisywane są komunikaty i wyniki działania programu.

wyjątki

to sygnały zgłaszane przez interpreter Pythona, pozwalające ustalić przyczyny błędnego działania kodu, rozróżniamy wyjątki wbudowane (Built-in Exceptions) i tworzone przez użytkownika (Wyjątki zdefiniowane przez użytkownika).

wyrażenia lambda

zwane czasem funkcjami lambda, mechanizm pozwalający zwięźle zapisywać proste funkcje w postaci pojedynczych wyrażeń

wyrażenie listowe

(ang. list comprehensions) – efektywny sposób tworzenia list na podstawie elementów dowolnych sekwencji, na których wykonywane są te same operacje i które opcjonalnie spełniają określone warunki. Składnia: [ wyrażenie for wyraz in sekwencja if warunek ]

wyrażenie logiczne

wyrażenie, którego obliczona wartość to prawda (True) lub fałsz (False)

zbiór

nieuporządkowany, nieindeksowany zestaw elementów tego samego lub różnych typów, nie może zawierać duplikatów, obsługuje charakterystyczne dla zbiorów operacje: sumę, iloczyn oraz różnicę. Np. imiona = set(['Ala', 'Ola', 'Ela']). Deklaracja pustego zbioru: zbior = set().

zmienna

nazwa powiązana z zapamiętaną i wykorzystywaną w programie wartością lub strukturą danych. Zmienna może przechowywać pojedyncze wartości określonego typu, np. ciąg znaków: imie = "Anna", jak i rozbudowane struktury danych, np. listę ciągów znaków: imiona = ['Ala', 'Ola', 'Ela']. W nazwach zmiennych nie używamy znaków narodowych, nie rozpoczynamy ich od cyfr, w nazwach wielowyrazowych używamy znaku podkreślenia _, np. moje_imie.

zmienna iteracyjna

zmienna występująca w pętli, której wartość zmienia się, najczęściej jest zwiększana (inkremntacja) o 1, w każdym wykonaniu pętli. Może pełnić rolę „licznika” powtórzeń lub być elementem wyrażenia logicznego wyznaczającego koniec działania pętli.

Materiały Python 101 udostępniane przez Centrum Edukacji Obywatelskiej na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowa.

Utworzony:: 2026-04-19 o 17:41 w Sphinx 7.3.7
Autorzy:: Robert Bednarz